نی انبان یکی از قدیمیترین سازهایی است که در کشورهای زیادی آنرا به عنوان ساز اصیل می‌شناسند ولی شکل ظاهری آن مقداری با هم تفاوت دارد. در زمان‌های قدیم مردمی که از جایی به جای دیگر می‌رفتند، این ساز را نیز با خود جابه جا می‌کردند وبا تغییر دادن شکل ظاهری آن، آن ساز را در منطقهٔ جدید مورد استفاده قرار می‌دادند و پس از مدتی جز سازهای سنتی آن منطقه در می‌آمد. با اینکه این ساز در کشورهای مختلف از نظرشکل و صدا تفاوت‌هایی دارد، ولی نمی‌توان گفت که مشابه یکدیگر نیستند.‏

این ساز  گاه با هفت سوراخ که انتهای قمیش دار آن به کیسه‌ای به نام «انبان» الصاق و دقیقاً «هواگیری» شده‌است که از این نقطه الصاق هوا خارج و داخل نشود، در نزدیکی محل الصاق دوزله لوله دیگری به طول نامعین خارج شده (محل خروج این لوله نیز به دقت هواگیری شده) که نوازنده آن را به دهان می‌گذارد و از این طریق کیسه را پر باد می‌کند و در نتیجه فشاربازو آرنج بر روی کیسه که هنگام نواختن آن را زیر بغل گرفته است؛ هوا را به داخل لوله دوزله می‌فرستند و با انگشتان خود سوراخها را باز و بسته می‌کند.

نی انبان ها از دوران بسیار کهن و با پیدایش احتمالی از خاورمیانه نواخته شده اند و به طور سنتی در سراسر اروپا، شمال آفریقا و از شرق مدیترانه تا شرق دور همانند راجستان هند یافت می شوند، طبق آخرین شمارش 132 نوع مختلف نی انبان وجود دارد که هر یک فرهنگ موسیقیایی، نحوه نواختن و روش های ساخت مخصوص به خود دارد. در واقع این ساز بخشی از میراث فرهنگی مشترک بشری می باشد.

نی انبان اسکاتلندی با نی انبانی که در جنوب ایران است فرق می کند و اگر از منظره تکامل سازها به این موضوع نگاه کنید شاید نی انبان جنوب ایران دارای قدمت بیشتری است و نی انبان اسکاتلندی را  با الهام از آن طراحی کرده اند چون نی انبان رایج در ایران و اکثر کشورهای اسلامی نوع ساده و مبتدی آن است, در حالی که در اسکاتلند تکامل یافته است.
رد پای نی جفتی در طول تاریخ از بین النهرین تا ایلام و غیره قابل بررسی است و در مناطق مختلف ایران وجود دارد و مختص جنوب هم نیست در خراسان, کردستان آذربایجان شوشتر و ... نی جفتی با عناوین مختلف رایج است اما هرکدام ویژگی های خاص خودش را دارد و نیز نی جفتی در بوشهر با هرمزگان کاملاً متفاوت است.

موزه پیت ریورز در آکسفورد بزرگ‌ترین مجموعه نی‌انبان‌ها در دنیا را دارد. نهم مارس نی انبان‌ها به این موزه باز‌می‌گردند تا دهم مارس (روز جهانی نی‌انبان) را جشن بگیرند. در این مراسم نی‌ها و نی‌جفتی‌های انگلیسی، نی‌های هلندی، نی‌انبان‌های اسکاتلندی، نی‌های اسپانیایی، نی‌انبان‌های سوئدی و همچنین نی‌انبان‌های شرقی به اجرا می‌پردازند. در کنار اینها، سخنرانی‌ها و کارگاه‌های آموزشی در مورد ساخت یک نی‌انبان، تاریخچه نی‌انبان‌ها در انگلستان و جهان و به‌طور خاص اعتلای نی‌انبان در قرن هفدهم میلادی و مطالبی از این دست ارائه می‌شود. قصه‌گویی و برپایی نمایشگاه سازندگان این ساز (برای فروش) از برنامه‌های جانبی در روز جهانی بزرگداشت نی انبان در آکسفورد است. جالب آنکه جشن یادشده از ساعت ۱۰ صبح تا چهار بعدازظهر به مدت شش ساعت به طول می‌انجامد و شرکت عموم در آن رایگان است.

نوشته شده توسط پرپروک در سه شنبه پنجم آذر ۱۳۹۲ |